Friday, May 29, 2015

The Churning of Ocean of Life - Third Part Foundation for Future and Count Down for Disasters


The Churning of Ocean of Life - Third Part Foundation for Future and  Count Down for Disasters

There is not much to speak about in the eighth class, except that I continued to score first mark consistently and I developed a total aversion the Social Studies subject.

In the ninth class I got the best friend in my life, a friend that few get. Except for the past four or five years in life, we never parted one another. (The past five years also we are away from each other due to my own grave errors of judgment. Later.). Our co students used to mock him with many an invective  like, " Blind Fellow, Bonadam (Obese) and stammerer etc., Most probably I am the only one in his life who never mocked him (including teachers, his own kith and kin except parents). He is a very intelligent guy. He was competing with me for first mark always. It was a friendly fight. He is very tall, very fat and was unable to pronounce a few letters like "ra". If he called me it sounded like "chandla".(It is what gives or does not give to people. By mocking we are only making children rebel. But for me, he would have become a recluse and rebel. It is truth.He never left my hand for my sake and his sake too). He used to wear thick glasses, as he developed eye sight as a child and it went on increasing with age. He used to be so big (6.2 ft. and 110 kgs.) and me so small (5.2 ft and 40 kgs.) that when once went to a Bata Shop in Hyderabad to purchase footwear, the Manger humorously remarked, "Bata has not grown as big as the Creator, Sirs! I bow to the Creator who made you both friends). we were looking exactly like Hardy and Laurel. He completed his CA in first attempt in those days when it was the toughest to pass. But he too was an abject failure in life as he too fought with a rotten system, come what may. During childhood, on his recommendation, his mother once called me and told, " Don't leave my son. Come to our house you study jointly. We too have electricity." During my life's journey, this entire family played a major positive role. It will come at the appropriate place.

These days, we discuss so much about caste. I was born to a mother who was very orthodox that she was not touching any food given by other caste land lords. They are Choudaries (basically they are not averse to eating non-vegetarian, though my friend's mother was not eating).Half of the days I used to eat in their house. His mother used to cook food for me without garlic. Even now, I avoid garlic. I started my fight with system by first opposing my orthodox ways. This too, had, a great effect on the psyche of my kith and kin, as they believed in tokenism and I believed in firmness in thoughts. (good or bad)

One incident that happened in ninth class remained in my mind. Our Social Studies teacher( Class Teacher too)  asked a question that none in the class could answer. He asked all, including, girls to stand on benches. He said, " I will give you all one more chance. If anyone can recollect, can raise their hands." Me and my friend raised our hands. Here, he played a small trick. " If one of you or both can not answer, I will make you only stand and ask others to sit. " My friend immediately backtracked. I answered the question and sat down while other stood on benches till class was over. After coming out, my friend asked " I also knew the answer exactly as you answered. But I had no courage. Teach me how I should develop the courage and face people" I told him. And the friendship further cemented. 

Like that, I became all in all in his life. Friend, philosopher, guide (teacher), Doctor and finally the seen God! After we fought the rotten system and suffered the same humiliation, we both suffered from the same psychological disorder, which is fatal in few cases. He could not withstand. I recovered. This is an example of how much role a wife plays in a man's life. His wife is, by nature very good, honest lady, intelligent, in a high position in society but she could grasp his real issue with life and his psychology. They lived together but lives got derailed. My journey crossed all speed breakers because of the tremendous patience of my wife and her understanding of me as a person with my own plus points and idiosyncrasies. God bless her!

In the tenth class, one more incident that defined the path of my life happened. On the 15th August that year, as the student who scored highest marks in the school consistently, I was called to hoist the National Flag, that a rarest honor those days, that only leaders or Head Masters of schools were getting. That day I bunked school on faked stomach ache. I lost a golden chance. Next day, our Head Master called me and bombarded me for bunking school. He felt worse than I felt that day, because his favorite  student lost a chance that none gets. The seed for losing out on the opportunities that came searching me was sown in my life and that continued till 50-55.

In the tenth class only, our lives got totally derailed that did not come back on tracks till 55 at least for me. (Then and now, I keep track of each word spoken in the house when I am there. That is a habit that came naturally to me. Even things spoken secretly come to my notice. For this I developed an art of making others speak out. I already wrote that there would a kind of intoxication in what I talk that none can escape my sharp vision of life. I have to see what happens with my grand children. If love overtakes my judgment.) That year, my eldest brother got married. Like all other marriages those days, it ended in utter chaos. My mother, hearing the neighbors' words, made a hell lot of commotion during and after marriage. She had always been a powerful personality. None could stand opposite her and argue against her view points. A few or many of these traits were inherited by me. Most of time during my childhood, I was staying in the kitchen only (even now, I am) helping her in works that could be done., I used to study in the kitchen only. That was one of the reasons she was specially treating, much to the envy of others. My brothers used to enjoy calling me gay. But mother's love can not be judged by quantum. That is why, after my father's death she stayed with me most of the days and we were fighting each other and living under the same roof. Ultimately, she came back to me from a brother's house who bothered her beyond her capacity to withstand, came to Hyderabad to attend a marriage, refused to go back, got return reservation cancelled, pleaded with me not to send her anywhere as she was not being fed properly, practically fell on the feet of my wife (I should not say this. If I am lying here, I will have no salvation for hundred births. But that was what happened between four walls), asked for her apology for all the bad things done by her to both of us, the sinister propaganda she encouraged on our couple and pleaded with her to convince me that she be allowed to die in my hands. Her mother too breathed her last in my hands, my uncle was standing outside unable to see her dying. She too was always telling that she would die either in his hands or in my hands. I wept copiously that day. My wife consoled both of us. She stayed there only and died soon after. (My third brother called this openly on Face Book as murder by me. May God bless his children in future because present is not what determines our fate but the future).

So, coming back, the effect of our mother's tantrums had an irreversible effect on our lives throughout. Even now, the stigma remains, whatever the masked faces say on the issue. Added to this the "Raakshsa Chanakyam" (The devilish politics) played by one of or relations left an indelible mark on the already sinking ship of our family.

That year, my father fell fatally sick. His abdominal ulcers relapsed severely. It was so severe that my mother decided that he would not survive. So, she called my elder brother from Madras for discussions. She told him that there were six more children to be fed and educated if he died suddenly and he unequivocally refused to take any responsibility. This led to heart burning in the natural course. In the meantime the scheming relation who came to village for inquiring about the health of my father heard about the issue and started inquiring in the village whether they knew anything if my eldest brother was my mother's own son or the son of my father's first wife, Smt. Rajyalalkshmi, who died very early after their marriage. (My father, looking extremely black and with spores of small fox, married my mother who was younger in age to him by 14 years. My mother was looking yellow like freshly made sweet those days). Some people nodded their heads in affirmation as the age gap between my mother and her first son was only 15-16 years. They started suspecting. The others, who were in the know of things, denied any such possibility. As the relation had the first answer only in his mind, he murmured in my brother's ears that she was not his mother and hence he had no responsibility towards the remaining morons. My brother, who exactly wanted this, immediately, intentionally fell in the trap and refused to take any kind of responsibility of the family that did not belong to him and left. My mother, who made a lot of commotion  during his marriage had to reap an unreasonable revenge from him. All this happened when my father was still recovering from his severe illness. My father survived. Our sinking ship too survived. Later in his life, my elder brother used to throw dog biscuits to all, after they were well settled, like sarees, gifts etc.  These dogs remain faithful to him. I am not a dog. Let it be, I am not faithful to Moriarties in life. This issue was a topic of discussion in the village some here and there denting my family image. And the effect still remains.

I could write on this so confidently as this is still a topic of discussion in our relation circle. My mothers' relations hated his stand. Those who helped her give birth to the first child knew better than anybody. They are still alive. Today, one can not try to wash all these sins saying that he performed a pooja spending huge amount (my mother's savings only) or donated to Temples. If we sincerely accept our faults and donate to God it will help. Or it will bounce back one day. I too donated to Temples, after repenting my mistakes. I am not publicizing. More than temples, I fed many people and am still doing it. It is not all for going to Heaven, but to bring at least a few out of living hell. Never allow your blunders get rusted. Clean them and try to see, as far as possible, not to repeat them. That is Dharma. Vemanna in Telugu wrote, " Why do you pray Lord Shiva when your mind is not pure?"

To the same eldest brother, when he pestered for continuing studies, my father sold out the most valuable agricultural land of an acre for Rs.7,200/- and sent to him to Madras. My father was totally against it but my mother pestered and sent him with a hope that higher education to the eldest son would benefit the other children as he would get good job and handsome salary. Will any God, who is really a God, if he exists, pardon his sin of calling such a mother not his own? Did he complete his studies. No. He formed a Union there with some other vagabonds and one fine evening my father got a telegram to immediately present himself in front of the Principal. After he went there he handed over the Transfer Certificate of my brother. As my brother got a plum Central Government job by then, he survived, we sank further. If earning crores of rupees is the measure of one's honesty, I will tell you an episode. One lady, who earned lakhs through the oldest profession in the world, bought a posh bungalow for Rs.30 lakhs during those days. She became a respectable lady in the high society. One fine morning, what prompted her none knows, she called press and asked them if they knew her background. And then she told her story. This made sensation in the public. Nobody asks how an ordinary clerk/officer earned crores. If anybody is caught for even small error in the course of duty, he is dubbed as a taboo, dishonest, untouchable, etc., Some people who enjoy the crores earned by their father even on dead bodies in cyclones, today teach me about honesty. Unfortunate but true! All this will come later. You are the judges.

After this incident, a few months later, my father extracted a promise from our Adharma Raju, that he would send Rs.50/- per month with no incremental value with time. He was sending some months and skipping few others. My father used to remind him through a post card. This is the reply, almost vebatim, he was getting. " I too am married. I am also getting children.  My expenses are increasing. (salaries too were increasing) . Who asked you to give birth to so many children? Would you have died if you had no girl children. (My parents were to have girl child, so they went on getting children every other year). However, what will be my responsibility towards children not born of the same mother?" Seeing these letters my father was weeping. By evening, he used to get totally depressed and he got accustomed to "Marphia" injections. After some months he taught me too, how to inject the medicine. He went into total hopelessness and got depressed. Alas! what a fall from grace? After going to the town, post retirement, he totally got into full scale depression.

Added to this, our Savyasaaci did not get a job immediately after graduation and hence to be forcibly admitted into M.Com. course, without any scholarship. And, additionally, our Bheemasena did not get a job for 2 to 2.5 years after graduation. This added to the financial troubles. During this period, the scholarship amount of Rs.1200/- I was getting per annum. the return of around Rs.500/-p.a. on the three acres of almost non-irrigated left after the best land was sold out (this too was irregular), the 100/- p.m. my father was getting as partner in practice from a local doctor, who was our relation, saved us from total collapse. In addition, by mortgaging my scholarship amount and my own intelligence (assuring I will get a job immediately after graduation) me and my father used to sign joint pro-notes and raise hand loans from our head master, the daughter-in-law of an ex-MLA, and the mother of my close friend.

You can just imagine. The amount of average Rs.25/- my eldest brother was sending, Rs.100/- my father's practice fee, Rs.100/- my scholarship amount and Rs.45/- income from agriculture (app.) (the last two used to come at the end of the year) totaled to Rs.270/-. The last drawn salary of my father when he retired on 29th of June, 1969 was Rs.498-20. As we were living in a village and my father was the village doctor, we used to get grains, dals,ghee, milk, curd etc., freely many a time. Added, whenever there was a function in any house in the village we  used to get abundant quantity of sweets and other items. We used to get to mangoes etc., free. In the town, we were paying Rs.45/- as rent and electricity charges too. We were having an open air lavatory that was stinking if it rained or the scavenger did not come a day to clean. (What a life they were leading? alas!) How could we have run the show without depending on borrowings? (It is easy to say my father led a very dignified life and never borrowed. But that that is deceiving self like Brutus, saying that he killed Caesar for the honor of Rome. I can not be so. Nor am I Antony, that roused the rabble to instigate them to kill the conspirators, by speaking out of the box to get fame. I wanted to come out clean of my good and bad and naturally, other players enter the sordid drama.) If I re think those days, I have to cry daily. But life goes on for every one and for me too! Many a time, when I was hungry, I was going to my friend's house, ask his mother to feed me and eat. I was not knowing what others did. We spent four horrible years like that. Copies of the pro-notes that I jointly executed with my father are intact with me. I will publish them at the opportune time.

My father had an insurance policy of Rs.1,000/- by the time he retired. He got some amount on that and we spent almost six months on that. My father's pension and PF got a lot of time to get settled. (7 years).  For that I had to move earth and heaven at age 22. None of my elder brothers ever thought of helping out. My angst against the rotten system doubled then.

(I had to harp upon the irrelevant and boring details of our income and expenditure in the town, as my third brother started reacting wildly (I already told about his timid anger earlier) with irrelevant photos. I did not want to pollute my revelations with his blabber. My intention is to accept my own blunders in life and explaining in detail how the attitudes of others either helped me or ruined me in life. The purpose is not criticism. Each chapter tells a story, how I reached where I am now able to tell about myself. Only way to know is to wait till I complete this. From now on, I will only grow beyond the comprehension of others till I die and there will be no fall. I do not wish any other person/persons that contributed to my life to fall. Sarvey Janaha Sukhino Bhavantu!)

The eldest should have been Dharma Raju, but he turned out to be the exact opposite. The second one Savya Saaci (I already explained switch of roles) used to get help from both hands and drown the others with both. Bheemasena wan timidity personified angry man with enough of jealousy to add fuel. I am like Nakula whose horse used to run very fast either in doing good or bad. I never winked to think if what I was doing was right or not. My fifth bother was Saha Devudu, truly, an agel devoted totally to his wife post marriage that he insulted me many a time in front of all after I suffered a jolt in life. But this is excusable. I am not so great as not to be insulted by a brother. If I say anything bad about him I will lose everything in my body. He did so much to our family before marriage that it changed the course of my life during those days. Despite doing so much, he never heard a kind word from people who got help from him. He is like a water drop on a Lotus leaf. Nothing touches him. I developed, inimitable affection and attachment to the family that I became too sensitive to forget anything. It was a major flaw in life.

Savya Saaci was always weak in studies. He passed out SSLC with ordinary marks. Once, my father asked him, " When Chandrudu is getting so many marks, why are you not getting?" He replied, " Because he is Doctor's son, he got better marks" My parents had a hearty laugh at his answer and my father shared this anecdote with the teachers, who told him that marks are given on performance and that both of us were Doctor's sons only.

He was sent to Hyderabad to my maternal uncle's home for pursuing PUC. He failed the examination and passed out in the supplementary. (The only failure in our family for three generations). But later he recouped all his energy and became the first post graduate in our family. (The second is me who got double Post Graduation recently). One reason he studied post graduation was he did not get good break in job search after graduation. The present job that he retired from was on the recommendation of my elder brother in Madras. But his envy and jealousy of me was never on the wane, even when I was eating rotten rice and dal at age 40. The most reprehensible behavior of the  eldest two, the timid courage of my third brother, added to my own woes who took over the responsibility of my whole family within a year of my father's death as the third one abdicated them.

All this is later part, but I thought I would incorporate it here.


Let us go back to my High school days. In the eleventh class, my Head Master and Mathematics teacher gave special coaching after school hours and Sundays in their homes, so much so that i might have written each English grammar sentence and each maths hundreds of books. Final Examination. First paper was English. My Head Master asked me how much I could score. I said 80. He said, " Do not boast. No one got 80 marks in English after this school was established." I said I would get. Then he promised to start a new chapter in the school history that if I got  80%, he would start writing the names of the students who come School First on a board with golden letters. I got 81% and he kept up his promise.

It was time for Mathematics examination. Soon after the question paper was given, I observed my maths teacher running here and there in the corridor and the Head Master behind him trying to stop him. There was a question in the Geometry Section of the paper. It was drawing a Rhombus. It carried 20 marks. Our teacher did not teach that in our class as it was a very difficult problem. And that question never came in examinations in his career, he told later. I chose to answer the question first. It took a lot of time. I got severe head ache too. The rest of questions I answered fast but could not complete two bit questions due to paucity of time.

Soon after I came out, my mathematics teacher, Head Master and some other teachers came running anxiously. My maths teacher asked, "Did you attempt the Rhombus?" I answered, I completed it successfully. Our head master intervened and asked how I could do it even as my teacher was worried it was very difficult and he did not teach it. He gave a paper and asked to re draw it. I did. My mathematics teacher started crying like a child. Might be the pent up emotion of three hours burst out. I was perplexed. He lifted me like his own son and hugged me tight. It took lot of effort for other teachers to console him.

You could do what I did not dare to, he said, Both congratulated me. Later I got only 95%. It is okay, they said.

The teacher-student relationships those days used to be on a different scale altogether. After I left the school, for many years, they were quoting me whenever a chance occurred or in prayer meetings, I was told, saying that student should be like Chandra. I also used to tell to my college mates and later office mates for many years that teachers should be like both of them. During school days, I lost total belief in the caste system. My head master was a Choudary, my maths teacher was some other caste, me a brahmin. They used to keep the hearts of students clear like the blue waters of a stable ocean.

With courtesy of both teachers till date I never saw back on English and Mathematics. Even now, I can add a 100 numbers, without a pen in hand and tell total. If anyone tells me four digit numbers, I can add and tell the total within seconds. Even now, I do not record phone numbers usually. In my bank, whenever anyone wanted a phone number, they were joking, "Go and ask the computer" 

My respected teachers! I grew so big because of you and I will certainly grow bigger. When I reach the Higher Lands, I will take your blessings!

I got first mark in the school and 35th rank in the state. I got selected for National Merit Scholarship. The second one got 23 less than me, the Rhombus effect. My close friend for life got third mark with 32 marks less than me, again the Rhombus effect. My scholarship contributed to almost 25% of our family expenses. I did not have fees in college days. With torn out pants and shirts donated my elder brother and half filled stomachs, my life of ladders and snakes after snakes started then.

That we wished all things do not happen, that we did not wish many things will not stop to happen.

In the next chapter.


As I was from a village, I will be ding injustice if I do not share a few pleasant experiences.

We lived a very luxurious life till 1969.
When my father was walking on the road even big farmers used to bow and walk aside. Our school teachers used to meet my father almost every week to explain our progress. In the SC colony he was Demi God.

I do not remember having worn a dress that was not neatly ironed. (Later I wore worn out dresses).

Daily, my mother used to mix rice with chutney, dal or sambar with lots of ghee and used to serve to us with her hand.  We used to fight that she gave more to him and less to me etc., When she was clearing her hand of the dal and ghee etc., on the edges of the plate take out the paste like food (used tio taste well), we used to fight for it. My sisters and I used to get more number of times. I was studying well, no?

I never liked to rice that was cooked earlier. I always wanted hot food.  My mother used to serve hot food to me sharing the morning food to others. They used to object. My mother was consoling them saying that I would fast if I was not served hot. I used to just turn my empty plate and leave if cold food was about to be served to me. A lot pampered child, till she died.

There was one festival called "Atla Tadde" in AP. My mother used to wake up early, make rice, chutney with taur dal and serve it with ghee and later curd rice,. by six, we used to eat and run to play with friends, each with his own. Here too our Bheemasena used to quarrel with some one and come home with injuries. Even now, he is doing the same on Face Book. injuries part, his clever wife will look after.

Sankranti was a big festivalin AP. My mother used to do "Bommala Koluvu", arranging various mud, plastic idols, toys in an order on a stage temporarily erected with wooden planks, chairs, tables etc., adorned with clean bed sheets and other decorations. Ladies used to attend a "Perantam", a kind of get together and fruits and other items like sweets used to be distributed to them by my sisters. For this, me and my younger brother used to help a lot. (why this? even sweeping floor, cleaning utensils, lighting the coal oven, lighting the water oven ect., were our duties, my third brother used to say. Or else a big fight used to ensue, where he used to vow to see our blood, in the coming Kurukshetra war, like Bheemasena took vows on his wife.

Every Sankranti, me and my younger brother used to hold the hands of our sisters and go from house to house to invite the ladies, They used to adorn the forehead of the ladies with KumKum and we used to recite, " My sisters arranged Bommala Koluvu. My mother asked you to come as early as possible. Do not fail to come" ( whenever, I think of this scene, my eyes fill with tears. When I totally collapsed in life as I had to hear from them "he is a brute, a criminal, arrogant, slave to bad habits. He got his due in life. If he stays in our road, our prestige is going for a toss etc., " I smiled in frustration. By then tears evaporated in my eyes. My mother conveyed this to me and advised to go far away from them. I got severe psychological disorder. I was not knowing good from bad. I was acting weirdly. If my wife left my hand then, this hand would not been able to write this story. If I have another birth, I want to be her mother and serve her.

I slipped into melancholy again.

So, on one Sankranti day we started our duty. But in one house of Natti Kishtayya, we faced a hurdle. He was sitting in the corridor and relaxing. His wife was not seen. Even when we saw him on road, we were so afraid as he was having big round mustache. We thought of going back. But he saw and called us and asked us why we came. We did not know his wife's name. We were not knowing how to tell him to call his wife. My brother suggested, we can ask, " is your wife inside?". I said no, as I was elder. Then, I picked up courage and asked, "Is your mother home?", thinking mother was a respectable word than wife. He laughed loud and called her. "Hey! Ammaa! Come out! Our doctors' sons want to talk to you." she came out, heard the story, smiled and mildly rebuked him why he was bullying children. But I observed, looking back, both were amused.

Next day while going to school, some gentlemen and a few vagabonds who sit in front of the temple called us and congratulated us for teaching Natti Kishtayya a lesson. I was bewildered and thought they also might be afraid of him, like us.

How pleasant is this experience? Me and my younger one had so many pleasant experiences then. He was never leaving my hand when we came out. Villagers used to call us Rama and Laksmana. (With such background, when I was deep in financial troubles and unable to pay rent he offered his new house freely but advised me not to reveal anywhere that I was his brother, as that would dent his image in public. Even during the house warming ceremony, he politely told me to sit with the cooking staff so that his wife's rich relations think that I was one among them. But I lived with a strong heart. Brutus is an honorable man!)

Many are the experiences, But it is not apt to hold you all back.

In the next chapter it is all about ladders, snakes and me!


స్వీయ చరిత్ర మూడో భాగం. భవిష్యత్తుకి పునాది. కష్టాలకు నాంది.

స్వీయ చరిత్ర మూడో భాగం. భవిష్యత్తుకి పునాది. కష్టాలకు నాంది.

ఎనిమిదో తరగతిలో పెద్ద విశేషాలేమీ లేవు. ఎప్పటిలా తరగతిలో మొదటి మార్కు రావడం, సాంఘిక శాస్త్రం పై పట్టు చిక్కక పొవడం ఆ పాఠ్యాశంపై పూర్తిగా విరక్తి పుట్టడం తప్పితే.

తొమ్మిదో తరగతిలో నాకు అత్యంత ప్రాణ స్నేహితుడు తగిలాడు. చివరి 5-6 సంవత్సరాలలో  తప్పితే మేమిద్దరము ఒకళ్ళని ఒకళ్ళం వదిలి ఉండలేదు. వీణ్ణి అందరూ ఎగతాళి చేసే వాళ్ళు. గుడ్డోడా, బండోడా,  నత్తోడా అని. నేను ఒక్కడినే అలా అనే వాణ్ణి కాదు. చాలా తెలివిగల వాడు. నాకు పాఠశాలలో పోటీ.చాలా లావుగా, పొడుగ్గా ఉండేవాడు చాలా అక్షరాలు, ఉదాహరణకి 'ర' లాంటివి పలికేవి కాదు. మొద్దు కళ్ళ జోడు ఉండేది.  ఎంత పెద్ద  సైజుగా ఉండే  వాడంటే పెద్ద వాళ్ళమయ్యాక ఒకసారి బాటా షాపుకి చెప్పులు కొందామని వెళ్ళాము.ఆ షాపు మేనేజరు మమ్మల్నిద్దర్నీ చూసి "ఇంకా బాటా వాళ్ళు బ్రహ్మ లెవెలుకు ఎదగలేదు సార్. మిమ్మల్నిద్దర్నీ స్నేహితుల్ని చేసిన సృష్టికర్తకి నా నమస్సులు" అన్నడు చతుర భాషలో. వాడు ఆ రోజుల్లోనే సిఏ  మొదటి ప్రయత్నంలో పూర్తి చేసి నాలాగే  వ్యవస్థతో తగాదా పెట్టుకుని దెబ్బ తిన్నాడు.  ఒక  సారి వాళ్ళ  అమ్మ  నన్ను పిలిపించి, "మా అబ్బాయిని వదిలి పెట్టకు. ఇద్దరూ మా ఇంట్లో చదువుకోండి. కరెంటు ఉంది కదా "అని చెప్పింది.వీళ్ళ గురించి చాలా  ఉంది నా జీవిత గమనంలో పాత్ర.

ఈ రోజుల్లో కులాల గురించి ఇంత చర్చ జరుగుతూ ఉంటుంది ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో. నేను చాలా సనాతన ఆచారాలు పాటించే తల్లి కడుపున పుట్టాను. వాడు చౌదరుల కుటుంబంలో పుట్టాడు. నేను సగం రొజులు వాళ్ళింట్లోనె తినే వాడిని. నా కోసం వెల్లుల్లి లేకుండా వండేది  వాళ్ళమ్మ. ఇప్పటికీ వెల్లుల్లి తినను నేను. వ్యవస్థతో పోరాటం నా తల్లి ఆచారాలు ఎదిరించడంతోనే మొదలయ్యింది నాకు చాలా చిన్న తనం లోనే.

తరువాత భాగాల్లో.

తొమ్మిదో తరగతిలో ఒక సంఘటన బాగా గుర్తు. మా తరగతి ఉపాధ్యాయులు ఒక ప్రశ్న వేశారు సాంఘిక శాస్త్రంలో. ఎవరమూ చెప్పలేదు. అందర్నీ బెంచీల మీద నిల బెట్టారు. "మళ్ళీ ఒక అవకాశం ఇస్తాను. ఐదు నిమిషాలు ఆలోచించుకొనీ మీకు గుర్తుకొస్తే మిమ్మల్ని కూర్చో బెడతాను. మిగిలిన వాళ్ళందరూ నిలబడి ఉంటారు."

నేనూ, నా ప్రాణ స్నేహితుడూ చేతులెత్తాము. ఆయన ఇంకో  తిరకాసు పెట్టారు. మీ ఇద్దర్లో ఎవరు సమాధానం చెప్పలేకపోయినా వాళ్ళని నిలబెట్టి మిగతా వాళ్ళని కూర్చో బెడతతాను అని. వాడు టక్కున చెయ్యి దించాడు. నేను మాత్రం ధైర్యంగా చెయ్యెత్తే ఉన్నాను. సమాధానం చెప్పి కూర్చున్నాను . బయటి కొచ్చాక వాడు చెప్పాడు. "నాకు కూడా అదే తెలుసు. కానీ నీలాగా ధైర్యం చెయ్యలేక పోయాను, అలా దైర్య్మంగా ఎలా ఉండాలో నేర్పు అని. నేను చెప్పాను. ఇంకా స్నేహం బలపడింది.

అలాగ వాడికి జీవితంలో అన్నీ నేనే అయ్యాను. స్నేహితుడు, వేదాంతి, గురువు, డాక్టరూ చివరికి దేవుడు కాడా. ఇద్దరికీ ఒకే రకమైన మానసిక వ్యాధి పట్టుకుంది జీవితంలో పోరాడి ఓడాక.  వాడు నిలదొక్కుకో లేక పోయాడు. నేను కోలుకున్నాను. భార్య జీవితంలో ఎలాంటి పాత్ర పోషిస్తుందో మా ఇద్దరి జీవితాలే ఉదాహరణ. వాడి భార్య చాలా మంచిది, తెలివి కలది, పెద్ద ఉద్యోగంలో ఉంది. కానీ భర్త మానసిక స్థితిని పూర్తిగా అర్ధం చేసుకో లేక పోయింది. కలిసున్నా జీవితాలు  గాడి తప్పాయి. నేను గాట్లో పడ్డాను నా భార్య ఓర్పు వల్ల. ధన్యోస్మి!

పదో తరగతిలో నా జీవన గమనాన్ని  నిర్దేశించే ఘటన జరిగింది, స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం  నాడు స్కూలు మొత్తం మీద ఎక్కువ మార్కులు వచ్చిన నన్ను జాతీయ జెండా ఎగర వేయడానికి పిలిచారుట. ఆ రోజు కడుపు నొప్పి డ్రామా ఆడి బడి యెగ్గొట్టాను.  అవకాశం పోయింది. మరునాడు ప్రధానోపాధ్యాయులు పిలిచి ముక్క చీవాట్లు పెట్టారు. ఆ రోజుల్లో  జెండా ఎగుర వేసే అవకాశం చాలా అరుదుగా వచ్చేది. జీవితంలో వచ్చిన సదవకాశాల్ని చేతులారా పోగొట్టుకోవడం ఆ రోజే నాంది పలికింది.

పదో తరగతి లోనే మా జీవితాల్లో చాలా మార్పులు వచాయి. మా పెద్దన్నయ్య పెళ్ళయ్యింది. ఆ  పెళ్ళి అప్పట్లో అన్ని పెళ్ళిళ్ళ లాగానే రసాభాసగా ముగిసింది. మా అమ్మ గారు చెప్పుడు మాటలు విని నానా రభసా చేశారు. దీని ప్రభావం జీవితం తుది అంకం వరకూ కొన సాగుతూనే ఉండేది. ఆమె చాలా  బలమైన శక్తి. ఎదిరి నిలబడడం చాలా కష్టం. ఆ లక్షణాలు నాకు చాలా  వచ్చాయి అనిపిస్తుంది.  చిన్నప్పటి నుంచీ వంటింట్లో ఆమెతోనే ఉండే వాడే వాణ్ణి. చదువుకోడం కూడా అక్కడే. ఆమెకు మడికి అడ్డం కాని పనులన్నీ చేసే వాణ్ణి. "ఆడంగోడు" అన్నదమ్ములు ముద్దు చేస్తుండే వాళ్ళు. ఆమె రసాభాస, ఒక బంధువు రాక్షస చాణక్యం మా సంసారాన్ని చిన్నా భిన్నం చేశాయి.

ఆ సంవత్సరం మా నాన్న గారికి పెద్ద జబ్బు చేసింది. ఆయన కడుపులో అల్సర్లు తిరగ బెట్టాయి. మా నాన్న గారికి జబ్బు చేయంగానే ఆయన బతకరని మా అమ్మ ఖఛ్ఛితమైన అభిప్రాయాని కొచ్చారు. మా పెద్దన్నయని పిలిచి పంచాయతీ పెట్టింది, ఆయన పోతే నీదే బాధ్యత. ఇంకా ఆరుగున్నారు అని. ఆయన నాకేమీ సంబంధం లేదూ అని. ఈ లోగా చుట్టపు చూపుగా రాక్షస చాణక్యుల వారు దిగి ఊర్లో వాకబు మొదలెట్టారు. ఆమెకూ, మా ఈ పెద్ద పిల్ల వాడికి వయసు తేడా లేదు. ఇతను పెద్ద భార్య కొడుకై ఉండొచ్చు కదా అని.(మా నాన్న గారి మొదటి భార్య రాజ్య లక్ష్మి గారు కాల ధర్మం చేశారు. 14 సంవత్సరాల వయో విబేధం ఉన్న మా అమ్మ గారిని పెళ్ళి చేసుకున్నారు. మా నాన్నగారు నల్లగా, ముఖం పై స్ఫోటకం మచ్చలతో ఉండేవారు. మా అమ్మ గారు పచ్చగా చలిమిడి ముద్దలా ఉండే వారు)  .చాలా     మంది అవును కాబోసు నన్నారు. కొందరు కాదు మాకు తెలుసు అన్నారు. ఆయనకి కావల్సింది మొదటి సమాధానమే. నమ్మినట్లుగా మా అన్న చెవిలో వేసి ఆ వెధవల బాధ్యత నీకు లేదూ అని తేల్చి చెప్పారు. దొరికిన అవకాశం చేబుచ్చుకొని మా అన్న వల్లె అని చెప్పి వేళ్ళి పోయాడు. పోతూ, పోతూ నువ్వు నా తల్లివి కాదు అని మా అమ్మకు ఖచ్చితంగా చెప్పాడు. పెళ్ళిలో చేసిన గోలకి మా అమ్మ గారికి అనుకోని ప్రతీకారం అనుభవించాల్సొచ్చింది మా నాన్న గారు బతికారు. మేము బతికి పొయ్యాము. ఆ రోజు నుంచి వూళ్ళో అది రచ్చబండ వార్తల్లో కెక్కుతుండేది. దీని ప్రభావం చివరి వరకూ మమ్మల్ని వెంటాడుతూనే ఉంది.

ఈ విషయం నేను ఇంత ధైర్యంగా రాయ గలిగానంటే ఈ విషయం పై ఇంత బాహాటంగా చెప్ప గలిగానంటే, ఈ విషయం మా బంధువులందర్నీ చాలా అశ్చర్య పరిచింది. ఈ విషయంపై  చర్చలు జరిగాయి. మా అమ్మ తరపు వాళ్ళు అసహ్యించుకున్నారు. ఎందుకంటే ఎవెరి పురుడు ఎవరు పొశారో అందరికీ తెలుసు. ఈ రోజు ధర్మం  మాట్లాడి, ఆయన లక్ష వత్తుల నోము చేసాడు. గుళ్ళకి దానాలు చేసాడు అంటే పాపం కరిగి పోతుందా? అమ్మ సొమ్ముతో వ్రతం చేశాడు. అది కూడా గొప్పీనా? చేసిన వాడికి లేక పోతే, చెప్పే వాడికైనా ఉండాలి కదా ఙానం. తప్పులు ఒప్పుకొని, దేవుడికి ఏమన్నా ఇస్తే ఫలితముంటుంది. తప్పుల తుప్పుతో దేవుడి కిచ్చిన దానాలు బెడిసి కొట్టే ప్రమాద ముంది. చిత్త శుద్ధి లేని శివ పూజలేలయా? అన్నాడు వేమ కవి.

ఈన  ఏ ఏ ఎం ఐ ఈ చదువుతానంటే మా నాన్న గారికున్న నాలుగెకరాల్లో అతి విలువైన పొలాన్ని 7,200 కి అమ్మి మద్రాసు పంపించారు మా నాన్నగారు. అదీ మా అమ్మ ఏడ్చి గందరగోళం చెయ్య బట్టి. అల్లాంటి తల్లిని తల్లి కాదన్న వాడిని ఏ దెవుడైనా ఏలా క్షమిస్తాడు? అదైనా పూర్తి చేశాడా? లేదు. అక్కడ జులాయి వెధవలతో చేరి, యూనియన్ పెట్టి గందరగోళం చేస్తుంటే మా నాన్నగారికి టెలిగ్రాం ఇచ్చి పిలిపించి టీ సీ ఇచ్చి పంపించాడు అక్కడి ప్రిన్సిపాలు. అప్పటికే ఉద్యోగం వేరే చోట దొరకబట్టి ఆయన బతికి పోయాడు. మేము నాశన మయ్యాము. కోట్లు సంపాదించడం గొప్ప అనుకుంటే, జూబిలీ హిల్ల్స్ లో ఒక, వ్యభిచారిణి ఒక పత్రికకు ఇంటర్వ్యూ  ఇచ్చింది. నేను వ్యభిచారం చేసి కోట్లు గడించాను. ఈ రోజు సమాజంలో నేనో చాలా గౌరవనీయ మైన వ్యక్తిని. నేను చెప్పే దాకా మీకెవరికీ నా పూర్వాశ్రమ విశేషాలు తెలియవు. అని సంచలనం సృష్టించింది. ఇంకా గొప్ప దయ్యింది. మామూలు జీత గాడి దగ్గర కోట్లు ఎలా ఉన్నాయి అని ఎవడూ అడగడు. సీ బీ ఐ వాడు పట్టుకుంటే అప్పుడడుగుతారు. ఎగతాళి చేస్తారు. ఇలాంటి వెధవ మన కుటుంబంలోనె లేడు అంటారు. కొంత మంది తండ్రి అక్రమ సంపాదన తింటూ, నాకు సూక్తి ముక్తావళి చెప్తారు. ఆ విషయం  తరువాత వస్తుంది. మీరే న్యాయ నిర్ణేతలు.

ఈ సంఘటన తరువాత మా నాన్నగారు  మా అధర్మ రాజు దగ్గర ఒక వాగ్దానం తీసుకున్నారు. నెలకు 50 రూపాయలు పంపేట్టు.  కొన్ని నెలలు పంపేవారు. కొన్ని నెలలు పంపే వారు కాదు. మా నాన్న గారు గుర్తు చేసే వారు. సమాధానం దాదాపుగా ఇదే మాటల్లో ఉండేది. " నాకూ పెళ్ళయింది. నేను పిల్లల్ని కంటున్నాను.  ఖర్చులు పెరుగుతాయి కదా.  (జీతాలు కూడా పెరుగుతాయి). అయినా అంతమంది పిల్లల్ని ఎవరు కనమన్నారు?  ఏం! ఆడపిల్లలు లేకపోతే చచ్చి పోయే వారా ? అయినా ఒక తల్లికి పుట్టని పిల్లలకి ఒకరి విషయంలో ఇంకొకరికి  బాధ్యత ఎలా  ఉంటుంది?" ఈ ఉత్తరాలు చూపించి ఏడ్చే వారు మా నాన్న. సాయంకాలం  బాధ భరించ లేక "మార్ఫియ" ఇంజక్షన్  చేసుకుండే వాళ్ళు. కొన్నాళ్ళ తరువాత నాకూ నేర్పారు ఇంజక్షన్ చెయ్యడం  ఎలాగో. అప్పటినుంచే ఆయన నిరాశ లోకి జారి పోయారు. డిఫ్ర్రెషన్  వచ్చింది. ఎప్పటికీ  కోలుకోలేక పోయారు. పట్నం వెళ్ళాక  పూర్తిగా డిప్ప్రెస్ అయ్యారు.

సవ్య సాచికి డిగ్రీ  తరువాత ఉద్యోగం రాక పొవడమూ, బలవంతాన ఎం కాం చదివించాల్సి రావడమూ, భీమసేనుడు డిగ్రీ అయ్యాక రెండేళ్ళు  ఖాళీగా   ఉండటమూ ఆయన బాధల్ని పెంచింది.  ఈ సమయంలో ఆదుకున్నది నాకు సంవత్సరానికి  వచ్చే 1200 రూపాయలు స్కాలర్షిప్పూ, మూడు ఎకరాల పొలం మీద వచ్చే సుమారు 500 రూపాయలు, మా నాన్న గారికి వచ్చే నెలకు 100 రూపాయలు ప్రాక్టీసు సొమ్మూ, ఇది గాక  నా స్కాలర్షిప్పునీ , నా తెలివి  తేటల్నీ తాకట్టు పెట్టీ మా నాన్నగారు మా ప్రధానోపాధ్యాయుల దగ్గర , ఒక ఎం ఎల్ ఏ గారి కోడలు దగ్గరా, నా ప్రాణ స్నెహితుడి వాళ్ళ అమ్మ దగ్గర ఇద్దరం నోట్ల మీద సంతకం పెట్టి తెచ్చిన అప్పుల మీదా ఇల్లు గడిచింది. 

మీరే ఊహించుకోవచ్చు. నెలకు 25 రూపాయలు (ఎందుకంటే సుమారు ఆరు నెలలే వచ్చేది) మా అధర్మ రాజు పంపింది, 100 రూపాయలు మా నాన్న గారికి వచ్చేది, 100 రూపాయలు నా స్కాలర్షిప్పు, 45 రూపాయలు పొలం మీద వచ్చేదీ కలిపితే (ఈ చివరి రెండూ సంవత్సరానికి ఒక్క సారి వచ్చేవి) 270 రూపాయల ఆదాయం. మా నాన్న గారి చివరి జీతం రూ.498-20. పల్లెటూరు కావడంతో అద్దె తక్కువ, పాలు, పెరుగు, బియ్యం, పప్పులూ వగైరా ఉచితంగా వచ్చేవి. ఊళ్ళో ఏ ఫంక్షను  జరిగినా మా ఇంటికి ప్రత్యేకంగా లడ్డూలు వగైరా వచ్చేవి. ఈ 270 రూపాయల్లో 45 రూపాయలు అద్దె కట్ట వలసి వచ్చేది. అప్పు చెయ్యకుండా ఎలా రోజులు గడిచేవి? ఊహించుకుంటే కళ్ళ వెంబడి నీళ్ళు వస్తాయి. ఎన్నో సార్లు ఆకలయ్యి మా స్నేహితుడి వాళ్ళ అమ్మ నడిగి ఏదన్నా వండించుకు తినే వాడిని. మిగతా వాళ్ళ సంగతి నాకు తెలియదు. ఆ విధంగా నాలుగేళ్ళు. ఈ కధంతా తరువాయి భాగాల్లో. ఇప్పటికీ మేము రాసిన నొట్లు నా దగ్గర భద్రంగా ఉన్నాయి. అవసరమైనప్పుడు వాటి కాపీలు కూడా పెడతాను. 

ఆయనకు ఒక వెయ్యి రూపాయల ఇన్స్యూరన్సు పాలిసీ ఉంది. దాని మీద వచ్చిన సొమ్ము ఆరు నెలల భత్యానికి సరి పోయింది. మా నాన్న  గారి పీ ఎఫ్, పెన్షను చాలా సంవత్సరాల తరువాత వచ్చింది. అది రావడానికి ఎంతో ప్రయత్నం చెయ్య వలసి వచ్చింది. వ్యవస్థమీద నాకున్న కోపాన్ని అది ద్విగుణీకృతం చేసింది.  అదో పెద్ద కధ. మా నలుగురు పాండవులు కించిత్తు సహాయం చెయ్యలేదు ఈ విషయంలో.

(ఇదెందుకు రాయ వలసి వచ్చిందంటే ముఖ పుస్తకంలో మా భీమ సేనుడు ఏదేదొ ఫొటోలు పెట్టి ఏదేదొ పిచ్చి రాతలు రాస్తున్నాడు. అవన్నీ కాపీ చేసి నా కధను కలుషితం చెయ్య దలుచుకొలేదు. నా ధ్యేయం నా తప్పులు ఒప్పుకుంటూ, వెరే వాళ్ళ మనస్తత్వాల ప్రభావం ఎంతవరకు నా జీవితం మీద పడింది అని చెప్పడం వరకే. వేరే వాళ్ళని విమర్శించడం కాదు. చివరి దాకా ఆగితే, నేను రాసిన ప్రతి అద్యాయము చివరికి నన్ను నేనున్న చోటికి ఏలా చెర్చిందో చెప్పడమే. ఇంక నాకు వృద్ధే కాని పతనం లేదు. ఎవరూ పతనం కావాలని కోరుకోను. సర్వే జనాహ సుఖినో భవంతు)

ఇంట్లో పెద్ద కుమారుడు ధర్మరాజు లాగా ఉండవలసిన వాడు, అధర్మ రాజు అయ్యాడు.  రెండో వాడు సవ్య సాచి. (స్థానాలెందుకు మారాయో ముందే రాశాను). రెండు చేతులతో సహాయం పొంది, రెండు చెతులతో ముంచ గలిగిన శక్తి మంతుడు. నేను నాలుగు. నకులుడి లాగ నా గుర్రం అతివేగం. మంచి గానీ, చెడు గానీ. ఐదో వాడి మీద అభాండాలేస్తే నా కళ్ళు పోతాయి. మా సంసారం కోసం అందరి కంటే ఎక్కువ చేసి ఏనాడూ మంచి చేశాడు అని ఒక మంచి మాట వినని వాడు. వాడు జీవితంలో ఏదీ మనసుకు తీసుకోలేదు కాబట్టి వాడు బతికి పోయాడు. అభిమానాలు పెంచుకొని నేను చరిత్ర రాస్తున్నాను.

కానీ ఐదో వాడు సహ దేవుడే. భార్యా విధేయుడయ్యి కొన్ని సార్లు నన్ను చాలా అవమాన పరిచ్చాడు. సందర్భం వచ్చినప్పుడు చెప్తాను. కానీ అది క్షమార్హమే. నేను అంతటి గొప్ప వాడిని కాదు. కానీ దేవుడి దృష్టిలో వాడు ఎప్పుడూ మంచి వాడు గానే మిగిలిపోతాడు, గుళ్ళలో దానాలు చేయక పోయినా.

మా సవ్య సాచి చిన్నపటి నుంచీ చదువులో వెనకె. 11 వ తరగతిలో అత్తెసరు మార్కులతో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. ఒక సారి మా నాన్న గారు "ఏరా! చంద్రుడికి అన్ని మార్కులొస్తున్నాయి  కదా. నీకెందుకు రావడం లేదంటే, వాడు దాక్టరు గారి అబ్బాయి, అందుకే వేస్తున్నారు  అని సమాధానం చెప్పాడు.  

"నువ్వు ఎవరి అబ్బాయివి" అని  మా నాన్న గారు, అమ్మ విరగబడి నవ్వారు. మా నాన్నగారి దగ్గరికి పాఠశాల ఉపాధ్యాయులందరూ వచ్చే వారు. ఆయన ఈ విషయాన్ని వాళ్ళకి చెప్పి నవ్వుకున్నారు. ఉపాధ్యాయులు మా సవ్యసాచి దగ్గర చెప్పి అలాంటిదేమీ ఉండదు. వాడు చదువుతాడు. నువ్వు చదవవు" అని చెప్పారు.

పీ యూ సీ చదవడానికి హైదరాబాదు మా మా మామయ్య దగ్గరికి పంపారు. తప్పాడు. మళ్ళీ వెళ్ళీ సప్ప్లిమెంటరీలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. ఒక సంవత్సరం దాటి పోయింది. ఐతే తరువాత తిప్పుకుని, మా ఇంట్లో మొదటి పోస్టు గ్రాడ్యుయేటు  అయ్యాడు. ఒక కారణం డిగ్రీ  తరువాత ఉద్యోగం సంపాదించుకో లేక పొవడమే. చివరికి ఇప్పుడు రిటైరైన  ఉద్యోగం కూడా మా అధర్మ రాజు గారు చెప్ప బట్టి వాళ్ళ ఆఫీసులో వచ్చింది. కాని నా మీద కక్షా, కార్పణ్యం ఇప్పటికీ పోలేదు. వీరిద్దరి అధర్మ ప్రవర్తన, మూడో వాడి పిరికి గాంభీర్యము  బాధ్యతలు నెత్తిన వేసుకున్న నా మీద ఇంకా ప్రభావం చూపింది.


11 వ తరగతిలో మా ప్రధానోపాధ్యాయులూ, మా లెక్కల మాస్టారు పాఠశాల సమయం తరువాత, ఆది వారాల్లో నాకు ప్రత్యేక ఉచిత శిక్షణ నిచ్చారు. ఎంతంటే కనీసం ఒక్కొక్క లెక్క, ఒక్కొక్క ఆంగ్ల ప్రశ్న, దాదాపు 100 ల్లో పుస్తకాలు రాసుంటాను .పరీక్ష లొచ్చాయి. మొదటిది ఆంగ్ల పరీక్ష. మా మాస్టారు పిలిచి అడిగారు. 80 మార్కులొస్తాయి అని చెప్పాను. "కోతలు కొయ్యకు, ఈ   పాఠశాల చరిత్రలో ఎవరికీ అన్ని మార్కులు రాలేదు " అన్నారు. అలా గనక వస్తే ఈ సంవత్సరం నుంచీ పాఠశాలలో మొదటి మార్కు వచ్చిన వారి పేర్లు బోర్డు మీద రాయిస్తాను బంగారు రంగుతో అన్నారు. నాకు 81 వచ్చాయి. ఆయన మాట నిలబెట్టుకున్నారు.

లెక్కల పరీక్ష వచ్చింది. పేపరు ఇచ్చారు. అది మొదలు మా లెక్కల మాస్టారు  గాభరాగా తిరగడమూ, ఆయన వెనకాల ప్రధానోపాధ్యాయులూను. ఆ పేపర్లో ఒక జామెట్రీ  లెక్క వచ్చింది. అది రాంబస్ గియ్యడము. 20 మార్కులు. మా మాస్టారు అది చాలా కష్టమని, చెప్పలేదు. ఆయన అనుభవంలో ఆ ప్రశ్న రాలేదు అంత వరకూ. నేను మొదట ఆ ప్రశ్ననే  తీసుకున్నాను . చాలా సేపు పట్టింది. పూర్తి చేశాను. మిగిలిన ప్రశ్నలు ఎక్కువ  సేపు పట్ట లేదు. రెండు చిన్న ప్రశ్నలు సమయాభావం వల్ల చెయ్య లేక పోయాను.

బయటికి రాగానే మా లెక్కల మాస్టారు, ప్రధానోపాధ్యాయులు కొంతమంది ఉపాధ్యాయులు గాభరాగా పరుగెత్తుకొచ్చారు. రాంబస్ చేశావా అని మా లెక్కల మాస్టారు అడిగారు. చేశాను మాస్టారూ అన్నాను. ఎలా చేశావురా మాస్టారు చెప్పలేదని గాభరా పడుతున్నారు అని మా ప్రధానోపాధ్యాయులు ఒక కాగితం ఇచ్చారు చేసి చూపించు అని. గీశాను. మా లెక్కల మాస్టారు చిన్న పిల్లాడిలా  ఏడవదం మొదలు పెట్టారు. ఎవరెంత చెప్పినా ఆగలేదు. మూడు గంటల ఆవెదన ఒక్కసారిగా పెల్లుబికి వచ్చి వుంటుంది. నాకు ఏమీ తోచలేదు. ఏడుపు ఆపాక నన్నెత్తుకున్నారు.

నేను కూడా చెయ్యలేని పని చేశావురా అన్నారు. ఇద్దరూ అభినందించారు. 95 మార్కులే వచ్చాయి. పర్వాలేదులే అనుకున్నాము.

అప్పట్లో గురు, శిష్య  సంబంధాలు వేరుగా ఉండేవి. ఆ తరువాత చాలా సంవత్సరాలు  వాళ్ళిద్దరూ  ప్రతి క్లాసులోను, ప్రార్ధన సమయంలోనూ నన్ను ఉదహరించే వారట  విద్యార్ధి అంటే నాలా ఉండాలని. మా కాలెజీలో,ఆఫీసులో నేను చెప్పే వాడిని గురువు లంటే వారే నని. అప్పుడే నాకు ఈ కుల వ్యవస్థ మీద నమ్మకం పోయింది. మా ప్రధానోపాధ్యాయులు చౌదరి గారు, మా లెక్కల మాస్టారు వేరే కులం, నేను బ్రాహ్మణ్ణి. నమ్మ శక్యంగా లేదు కదా! మనస్సులు నిర్మలంగా ఉంచే వాళ్ళు  పాఠశాలల్లో.

ఆ ఇద్దరి చలవ. ఇప్పటికీ ఆంగ్లంలో, లెక్కల్లో తిరుగు లేదు. 100 అంకెలు  కలం లేకుండా మొత్తం చెప్పగలను ఇప్పటికి. నాలుగంకెల సంఖ్యల్ని ఎవరన్నా చదువుతుంటే మనసు లోనె కూడి మొత్తం చెప్పగలను ఇప్పటికి. నేను ఏ ఫొను నంబరూ రాసుకోను. ఆ కంప్యూటరు నడగ వయ్యా అనేది మా బ్యాంకులో ఎప్పుడూ వినవచ్చే మాటే. మాస్టారు గార్లూ! మీ కృషితో ఇంత వాణ్ణయ్యాను. బ్రతికుంటే ఇంకా ఎదుగుతాను. పైకి వచ్చినపుడు  ఆశీస్సులు తీసుకుంటాను.

11 వ తరగతిలో పాఠశాలలో మొదటి స్థానం, రాష్ట్రంలో 35 వ స్థానం సంపాయించాను.  రెండో మార్కు వచ్చినతనికి 23 మార్కులు తక్కువొచ్చాయి. రాంబస్ ప్రభావంతో. మూడో మార్కు నా ప్రాణ స్నేహితుదికే వచ్చింది నా కంటే 32 మార్కులు తక్కువగా. రాంబస్ ప్రభావమే. వాళ్ళెవరూ ఆ లెక్క ముట్టుకోలేదు. నేషనల్ మెరిట్ స్కాలర్షిప్పు వచ్చింది. అదే మా తరువాతి నాలుగేళ్ళూ కనీసం 25 శాతం ఇంటి ఖర్చుల్ని భరించింది. నాకు ఫీజు లేదు. చినిగిన పంట్లాములు, చొక్కాలు, డొక్క నిండని పొట్ట. చదవాలని ఆశ. చదివించే శక్తి లేని తండ్రి. ఇక్కడ ప్రారంభ  మయ్యాయి పాములు.

అనుకున్నామని జరగవు అన్నీ, అనుకోలేదని ఆగవు కొన్ని.

తరువాయి భాగంలో.

నేను పల్లెటూరు నుంచి పట్నం వెళ్తున్నాను  కాబట్టి పల్లెటూర్లో నా అద్భుత అనుభవాల్ని పంచుకుంటాను.

1969 సంవత్సరం వరకూ మా కుటుంబం చాలా గొప్పగా బతికింది.

మా నాన్నగారు రోడ్డు మీద నడుస్తుంటే ఊళ్ళోపె ద్ద మనుషులు కూడా వంగి దండం పెట్టి పక్కకి తప్పుకుని నడిచే వారు. పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు వారానికొకసారైనా కలిసి మా అందరి చదువుల గురించి చర్చించే వారు, మా నాన్న గారితో. ఎస్ సీ కాలనీలో ఆయన దేవుడే. ధర్మ ప్రభువు.

మేమెప్పుడూ  నలిగిన చొక్కా, లాగూ వేసిన గుర్తు లేదు.

మా అమ్మ సాయంత్రం అందర్నీ  చుట్టూ కూర్చోబెట్టి కంది పచ్చడీ, చింతకాయ పచ్చడీ, గోంగూర, పప్పు చారూ వగైరా ఇంత నెయ్యి పోసి కలిపి ముద్దలు పెట్టేది. వాడికి పెద్ద ముద్ద వచ్చింది, నాకు చిన్నది వచ్చింది అని మా అమ్మ మీద పోట్లాడే  వాళ్ళం. చెయ్యికి అంటుకున్న గుజ్జు పళ్ళెం అంచులకి రాసి పెడుతుంటే నాకంటే నాకని కొట్టుకునే వాళ్ళం. ఎక్కువ సార్లు మా చెల్లెళ్ళకి, నాకూ పెట్టేది మా అమ్మ. బాగా చదివే వాణ్ణి కదా. 

నేను చద్దెన్నం ససేమిరా తినే వాడిని కాదు. మా అమ్మ నాకు మాత్రం వేడి అన్నమే పెట్టేది. మిగతా వాళ్ళు ఏడిచే వాళ్ళు. "వాడు అన్నం మానేసి పోతాడురా అని బుజ్జగించేది".   నాకు కోపం వస్తే కంచం బోర్లించి అలిగే వాడిని. ఇది మా అమ్మ బతికున్నన్నాళ్ళూ పాటించేది. తనైనా తినేది కానీ నాకు పెట్టేది కాదు. (ఇది తెలిసి నా కొడుకూ, కోడలూ నన్ను చద్దెన్నం తిననివ్వరు. వాళ్ళు తిన కూడదని నేను ముందే తినేస్తాను.  అయినా ఇప్పుడు మైక్రొవేవ్ వచ్చిందిగా) 

అట్ల తద్దె వస్తే పొద్దున్నే అన్నం వండి, కంది పచ్చడీ, పెరుగూ అన్నం పెట్టి పంపించేది. బయటికెళ్ళి ఎవరి స్నేహితులతో వాళ్ళం ఆడుకుంటూ వుండే వాళ్ళం. ఇక్కడ కూడా మా భీమసేనుడు ఎవరితోనో తగాదా పెట్టుకుని తన్నులు తినొచ్చే వాడు. ఇప్పటికీ  అదే చేస్తున్నాడనుకోండి.  ఫుటకలతో వచ్చిన బుద్ధి.) 

సంక్రాంతి వస్తే మా అమ్మ మా చెల్లెళ్ళ కోసం బొమ్మలు పెట్టేది. పాత బొమ్మలు అటక మీద నుంచి దించి, చెక్క ముక్కలతోనో, కుర్చీలు, బల్లలతోనో స్టేజ్ చేసి, దుప్పట్లు కప్పి బొమ్మలు పెట్టే వాళ్ళం. దీనికి నేనూ, మా తమ్ముడే  ఎక్కువ సహాయం చేసే వాళ్ళం. (ఇదేముంది లెండి ఇల్లు చిమ్మడం,  అంట్లు తోమడం, కుంపటి వెలిగించడం, కిరాణా  షాపుల కెల్డం ఇవన్నీ మేమిద్దరమే చేసే వాళ్ళం. అదేమంటే చిన్నవాళ్ళే చెయ్యాలి అనేవాడు మా దూర్వాసుడు. లేకపోతే "నీ రొమ్ము రుధిరమ్మే" .)

ప్రతి సంక్రాంతికి పేరంటం పిలవడానికి  మా చెల్లెళ్ళని చెరో చెయ్యి పట్టుకొని ఇల్లిల్లూ తిరిగే వాళ్ళం. వాళ్ళు బొట్టూ పెడితే,  మేము చెప్పేవాళ్ళం. " మా చెల్లెళ్ళు బొమ్మలు పెట్టుకున్నారు. మిమ్మల్ని రమ్మంది మా అమ్మ" అని. (ఇది తలుచుకుంటే కళ్ళ వెంబడి నీళ్ళు వస్తాయి. కానీ నేను జీవితంలో పూర్తిగా దెబ్బ తిన్నప్పుడు 'దుర్మార్గుడు, అహంభావి, వ్యసనపరుడు, తగిన శాస్తే జరిగింది, వీడు మా బజార్లో ఉంటే మా ఆయన పరువు పోతోంది అని మా అమ్మ చేత నాకు చెప్పించినప్పుడు, నైరాస్యంలో నవ్వుకున్నాను. ఏడ్చేందుకు  కళ్ళల్లో నీళ్ళు కూడా ఇంకి పోయాయి. భయంకరమైన మానసిక జబ్బు పట్టుకుంది. తప్పూ, ఒప్పూ విచక్షణా  ఙానం నశించింది. నా భార్య నా చెయ్యి వదిలితే ఈ రోజు ఇది రాయ గలిగే వాడిని కాదు)  

మళ్ళీ బాధల్లోకి వెళ్ళి పోయాను. 

ఆ విధంగా ఒక సంక్రాంతికి మేము నలుగురమూ బయలు దేరాము. నత్తి కిష్టయ్య  గారింట్లో పెద్ద అవాంతరం వచ్చింది. (ఆయనకు నత్తో, ఇంటి పేరు నత్తో నాకు తెలియదు. పెద్ద గుబురు మీసాలుండేవి. ఆయన్ని రోడ్డూ మీద చూస్తేనే భయ పడే వాళ్ళం). అందుకే నెమ్మదిగా జారుకుందామంటే ఆయన చూసి పిలిచాడు. "ఏంది బాబూ, భయమేంది. ఏం పని మీదొచ్చారు" అన్నాడు. ఆయన భార్య లోపలెక్కడో ఉంది. ఏమడగాలో తెలియ లేదు. ఆమె పేరు తెలియదు. "మీ పెళ్ళాం  ఉందా" అని అడుగుదామన్నాడు మా తమ్ముడు. " ఛీ! అలా అడగ కూడదు" అన్నాను నేను పెద్దరికంగా. "పోని మీ భార్య ఉందా?" అనడుగుదామన్నాడు వాడు. అలా కూడా అడగ కూడదు అన్నాను నేను. "ఏంది బాబు రండి, ఏందో గుణుక్కుంటరేందీ. పెద్దగా చెప్పండి" అన్నాడాయన. చివరికి ధైర్యం చేసి నేనే " మీ అమ్మ ఉందా?" అని అడిగాను. ఆయన పగలబడి  నవ్వాడు. కొంచెం వెనక్కెళ్ళాం. "ఓసేవ్! అమ్మా ! రావే! డాక్టరు గారి బాబులు వచ్చారు నీ కోసం. " ఆమె బయటికొచ్చి, కధంతా విని ముసి, ముసి నవ్వులు నవ్వుకుంటూ "చిన్న పిల్లల్ని, బెదిరించమాకండి" అని నవ్వుకుంటూ వెళ్ళి పోయింది.

మర్నాడు గుడి గట్టూ మీద కూర్చున్న పెద్ద మనుషులూ, పోరంబోకులూ మేము స్కూలు కెల్తుంటే పిలిచి " ఏంది? నత్తి కిట్టయ్య పెళ్ళాన్ని  అమ్మను సేసావంట. రోగం కుదిరిందిలే. మేమెవ్వరం చెయ్యలేని పని నువ్వు సేసావులే"  అని మెచ్చుకుంటుంటే నా కర్ధం కాలే, వీళ్ళకు కూడా నత్తి కిష్టయ్య  అంటే భయమాని. 

ఎంత బాగుందండీ ఈ అనుభవం. నాకు, మా తమ్ముడికీ ఇలాంటి అనుభవాలు ఎన్నెన్నో. నా చెయ్యి పట్టుకోందే రోడ్డు మీద కొచ్చే వాడు కాదు. రామ, లక్ష్మణులని పిలిచే వాళ్ళు ఊళ్ళో. (అలాంటిది నా కష్ట కాలంలో నాకు ఉచితంగా ఇల్లు ఇచ్చి, నువ్వు మా అన్నయ్యవని  చెప్పొద్దు అని వాడన్నపుడు ఏడవాలో, నవ్వాలో తెలియని పరిష్థితి. గృహ ప్రవేశం చేస్తూ మా ఆవిడ తరపు వాళ్ళు చాలా ధనవంతులు. నువ్వు వంట వాళ్ళ దగ్గర కూర్చో . వాళ్ళలో ఒకడివనుకుంటారు అని చెప్పినపుడు గుండె దిటవు చేసుకుని బతికాను).

చెప్పుకుంటూ పోతే చాలా అనుభావాలుంటాయండీ. కానీ ఎంత రాసినా తృప్తి తీరని కాలమది. ఇంతటితో ఆపేస్తాను.

నాలుగో భాగంలో పట్నంలో, పాములూ, నిచ్చెనల మధ్య కలుసుకుందాం వచ్చే వారంలో.